سیستم چاه ارت چیست؟

چاه ارت چیست؟

دستگاه های خودپرداز، خوددریافت ، کیوسک بانکی، VTM و… از جمله تجهیزاتی هستند که امروزه نقش مهمی در ارتباطات بانکی بر عهده داشته و بصورت ۷*۲۴ در حال خدمت رسانی به مشتریان بانکی می باشند. با ورود این دستگاه ها به شبکه بانکی ، بسیاری از مبادلاتی که قبل از آن در داخل بانک صورت می پذیرفت، به این خانواده از دستگاه ها محول گردید و هر روز شاهد پیشرفت این خانواده از تجهیزات بانکی هستیم.

کارکرد صحیح این تجهیزات نیاز به مراقبت دارد، از شرایط مورد نیاز ، شرایط استاندارد الکتریکی و ارت مناسب بعنوان یکی از مهمترین زیرساختی، همواره مد نظر است.

با توجه به این نکته که این دستگاه ها جزو معدود تجهیزاتی هستند که همزمان بخشی از آنها در داخل ساختمان و بخشی در خارج ساختمان قرار می گیرد و از طرفی همواره با بدن اشخاص مختلف در ارتیاط مستقیم قرار دارند، موارد ذیل از نکاتی است که مشخص می نماید که ارت مناسب و بدون تغییر در شرایط و فصول مختلف، از مهمترین شرایط زیرساختی جهت کارکرد صحیح آنها می باشد.

ارت (earth) به معنای زمین می باشد که در صنعت برق به چاه ارت سیستم اتصال زمین می گویند.

وظیفه اصلی سیستم ارتینگ این است که هر جریان الکتریکی که وارد این سیستم شد را به طور کامل به زمین منتقل کند. سیستم ارتینگ متشکل از چاه ارت و سیم متصل به چاه می باشد.

اگر ما بدنه تمام دستگاه های برقی اعم از صنعتی و مخابراتی و خانگی و… و یا به طور کلی هرنوع مصرف کننده برق را توسط یک رشته سیم به سیم اتصال به زمین متصل کنیم، یک سیستم ارتینگ ایجاد کرده ایم.

 

 

هدف از ایجاد چاه ارت:

  • میسر کردن امنیت برای حفظ جان افراد در شرایط نرمال و Fault با محدود کردن پتانسیل قدم و تماس
  • حصول اطمینان از عملکرد صحیح دستگاه های الکتریکی و الکترونیکی
  • جلوگیری از تخریب تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی
  • حفاظت در مقابل برخورد صاعقه و میدان مغناطیسی
  • یکنواخت کردن ولتاژ در هنگام رخداد ولتاژهای ضربه ،اضافی ،القایی و سپس به حداقل رساندن احتمال تخلیه ناگهانی ولتاژ
  • منحرف کردن انرژی های سرگردان RF از تجهیزات حساس رادیویی تلویزیونی، مخابراتی وکامپیوتری

به طور خلاصه هدف از ایجاد این سیستم این است که اگر هر یک از سیم های فاز و یا سیم نول به هر طریقی به بدنه دستگاه اتصال یابد و مدار الکتریکی مورد نظر دچار نشتی جریان شود؛ این نشتی جریان توسط سیم ارت به زمین منتقل شده و از برق گرفتگی و یا در موارد اتصالی، از اتصالی کردن دستگاه جلوگیری شود.

اخطار:

در مواردی به اشتباه بدنه مصرف کننده های خانگی را به لوله های آهنی آب و یا گاز و یا حتی به اسکلت ساختمان اتصال می دهند که این کار بسیار خطرناکی است که منجر به برق گرفتگی های کشنده می شود.

درهنگام اتصال کامل سیم های فاز به سیم ارت فیوز مربوط به آن فاز عمل کرده و جریان را قطع می کند و در هنگام اتصال کامل سیم نول به سیم ارت اگر مدار ارتینگ دارای فیوز محافظ جان (FI)باشد، این فیوز نشتی جریان از ۳۰ میلی آمپر به بالا را قطع می کند و باعث قطع کامل جریان فاز و نول می شود.

توجه:

سیم ارت و سیم نول به ظاهر از نظر اینکه بی برق هستند بسیار به یکدیگر شبیه هستند ولی در عمل دو سیم مستقل از هم و عملکردی متفاوت از یکدیگر دارند؛ و هیچگاه نمی توان از یکی بجای دیگری استفاده کرد.

سیستم ارتینگ امروزه کاربردی همانند خود برق را داراست و از اهمیت بسیار ویژه ای برخوردار است. چنانکه در مخابرات به سیستم های ارتینگ بسیار حساس و دقیق برای جلوگیری نویز در شبکه نیاز است و نیز در شبکه های انتقال و توزیع برق کاربرد فراوان دارد؛ شبکه های برق گیر بدون سیم ارت عملا بلااستفاده هستند.

کلید محافظ جان:

نوعی کلیداست که با مقایسه جریان سیم‌های رفت و برگشت، در صورتی که اختلافی بین جریان رفت و برگشت وجود داشته باشد مدار را قطع می ‌کند.

استاندارد مقاومت های ارتینگ سیستم های مختلف :

در سال های اخیر بحث ارتینگ و گراندینگ در مجامع مهندسی ایران بسیار مطرح شده و روش های مختلفی را بسته به شرایط اقلیمی و جوی منطقه مورد نظر برای سیستم های ارتینگ طراحی و اجرا می نمایند . این روش ها در اشکال، نوع و اجرا با یکدیگر فرق دارند.

بطور کلی مقاومت الکتریکی صفر و نزدیک به آن برای یک سیستم یا شبکه گراند، ایده آل می باشد.

 در زیر مقاومت های مورد نیاز برخی از سیستم های مختلف که در استانداردهای گوناگون به آن اشاره شده است را ملاحظه می فرمایید:

  • پست های برق ،کمتر از ۵ اهم
  • دکل های مخابراتی ،کمتر از ۳ اهم
  • سایت های کامپیوتری،کمتر از۲ اهم
  • تجهیزات ابزار دقیق،کمتر از ۱ اهم
  • تابلوهای برق فشارضعیف،کمتر از۵ اهم
  • سیستم حفاظت در مقابل صاعقه ،کمتر از۱۰اهم

در مناطق نا مناسب چگونه سیستم ارتینگ را اجرا می کنند؟

در مناطقی که جنس خاک و زمین آن مناسب نبوده و زمین سنگی ، آهکی ، شنی ، خشک و… باشد مقاومت الکتریکی زمین بسیار بالا می باشد و با روش های عادی و معمولی نمی توان سیستم ارت مناسب را مهیا نمود و به مقاومت الکتریکی مطلوب دسترسی پیدا کرد. لذا در شرایط فوق از موادی استفاده می کنند که با خصوصیات مختلف کمک به ارتقای سیستم زمین می نماید.

این مواد شامل ژل کاهنده و بنتونیت سوپر اکتیو کاهنده و LOM وGRM و GIMو.. می باشد که نسبت به مناطق مختلف تغییر می کند.

اینگونه مواد با داشتن ترکیباتی خاص این توانایی را دارا می باشند که با روش های شیمیایی و فیزیکی شرایط سخت اقلیمی را بهبود بخشند و به دستیابی به مقاومت الکتریکی مطلوب مورد نیاز سیستم ارتینگ کمک نمایند.

AZP از مرغوبترین اینگونه مواد می باشد که در تمام شرایط خاص زمین قابل استفاده است.  AZP  ترکیبی از مواد معدنی و شیمیایی با ضریب هدایت الکتریکی بسیار بالا و در عین حال خنثی می باشد که برای پر کردن اطراف هادی های ارت استفاده می شود. AZP به دلیل داشتن ترکیبات خاص ، مقاومت الکتریکی زمین را به مقدار بسیار زیادی کاهش داده و موجب ارتقای کارایی و ارتقای سیستم های ارتینگ می شود .

در زیر نمونه هایی از نوع خاک و زمین هایی را ملاحظه می نمایید که AZP بیشترین استفاده و کارایی را در آن مناطق دارد:

  • زمین های صخره ای
  • خاک های سنگلاخی
  • مناطق کوهستانی
  • خاک های شنی
  • خاک های ماسه ای مرطوب ( ساحل دریا ، …)
  • خاک های ماسه ای خشک (صحرا ، …)

مناطقی که تغییرات رطوبت و درجه حرارت خاک در آنها بسیار زیاد می باشد ( تغییرات جوی در فصول مختلف سال )

ضوابط اجرای سیستم ارت و چاه ارت:

نحوه اجرای سیستم ارت جهت رعایت سیستم TN-C-S در داخل ساختمان و T-T در شبکه عمومی و ایجاد تناسب بین این دو به نحویکه مشکلی از جهت ایمنی ساکنین و شبکه پیش نیاید به شرح بندهای زیر عمل می شود.

۱ – لازم است اتصال زمین مطابق بند (۶-۵) و لحاظ نمودن آخرین پیشرفتهای روز در زمینه احداث چاه ارت (استفاده از بنتونیت و سایر مواد کاهش دهنده مقاومت) با مقاومت حداکثر ۲ اهم اجرا شود.

   IEC-60100) و (VDE-0140 در اینصورت می‌توان با همبندی شمش‌های نول و ارت در محل تابلوی کنتور مشترکین، هم برای ارت کردن سیستم داخلی و هم برای زمین کردن بدنه تابلو، از اتصال زمین واحدی استفاده نمود.

۲  – لازم است مقدار مقاومت اتصال زمین توسط مهندس ناظر و نماینده شرکت برق اندازه‌گیری شود و از پذیرفتن ارت های با مقاومت بالاتر از ۲ اهم جداً خودداری گردد. (به دلیل آنکه بی‌خطر بودن روش فوق بستگی بسیار زیادی به این مطلب دارد.)

۳  – در داخل ساختمان لازم است همبندی بنحو مؤثری رعایت شود و المان های فلزی موجود در سازه با روش مناسب، اتصال الکتریکی مورد نیاز را داشته باشند تا در صورت بروز هر گونه اشکال احتمالی روی شبکه عمومی برق، امکان بروز حادثه برای ساکنین وجود نداشته باشد.

۴  – لازم است موارد فوق برای تمامی منازل، مغازه‌ها، واحدهای صنعتی و بطور کلی هر گونه متقاضی (بدون در نظر گرفتن متراژ و تعداد طبقات) انجام شود.

۵  – لازم است اندازه‌گیری مستمر ارت های نصب شده در ساختمان ها حداقل سالی یکبار انجام گردیده و در صورت بالاتر بودن از استاندارد نسبت به اصلاح ارت اقدام گردد. مسئولیت انجام این کار با مالک یا مالکین است و وی می‌تواند بدین منظور از دفاتر مورد تأیید سازمان نظام مهندسی ساختمان استفاده نماید.

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *